VU: OUDERE NEDERLANDSE LETTERKUNDE

Poëzie en politiek (1760-1815)

2012-01-04T12:45:00.002+01:00

In periode 4 start een nieuwe werkgroep voor masterstudenten. We bestuderen een fascinerend handschrift uit de VU-bibliotheek, geschreven door de Oranjegezinde schoolmeester Cornelis van der Schelling tussen 1766 en 1815 (UBVU XV.00126). Naast gelegenheidswerk, verstrooiende gedichtjes en geestelijke overpeinzingen bevat de bundel twaalf gedichten die reageren op de toenmalige politieke gebeurtenissen, van de inhuldiging van stadhouder Willem V in 1766 via de strijd tegen de Fransen in 1793 en de aanstelling van Lodewijk Napoleon in 1806 tot de stichting van het Koninkrijk der Nederlanden in 1815. Aan de hand van deze set gedichten uit een sleutelperiode uit de Nederlandse geschiedenis bestuderen we de wederzijdse relatie tussen poëzie en politiek: hoe gebruikt Van der Schelling literaire middelen en historische feiten (zoals de Opstand, 1568-1648) om zijn politieke standpunt te vertolken, en op welke wijze geeft de steeds veranderende politieke context vorm en inhoud aan zijn poëzie?

Heb je zin om een unieke bron in handen te krijgen, om je te verdiepen in een woelige periode uit de Nederlandse geschiedenis, en heb je je bachelor afgerond? Dan is dit echt een cursus voor jou!

Knippen en plakken

2011-07-07T22:50:00.003+02:00

Van 23 tot en met 25 augustus vindt in Lausanne het congres Des manuscrits antiques à l’ère digitale. Lectures et littératies / From Ancient Manuscripts to the Digital Era. Readings and Literacies plaats. Nelleke Moser houdt hier op 25 augustus de lezing ‘Textual Malleability in Multi-Modal Media: a Diachronic Approach’, waarin zij zich afvraagt in hoeverre de manier waarop vroegmoderne lezers omgingen met woord en beeld te vergelijken is met de manier waarop hedendaagse gebruikers van internetbronnen dat doen. Is knippen en plakken niet van alle tijden?

Margaretha Mels in Reading

2011-07-07T22:42:00.004+02:00

Van maandag 18 tot en met woensdag 20 juli 2011 vindt in Reading de Early Modern Studies Conference plaats. Het thema van dit jaar is Communication and Exchange. Een deel van het congres is gericht op verzamelhandschriften en ‘commonplace books’. In dit kader geeft Nelleke Moser op dinsdag 19 juli een lezing over de Engelse fragmenten die Margaretha Mels in de tweede helft van de zeventiende eeuw in haar verzamelhandschrift noteerde. Mels vormt daarmee een uitzondering op het algemene beeld dat de Engelse taal en literatuur slechts in beperkte mate doordrongen in de Republiek. Welke teksten neemt zij in haar verzameling op, hoe kwam zij aan deze teksten, en hoe bijzonder was haar beheersing van het Engels in die tijd?

[Afbeelding: openingspagina uit het handschrift van Margaretha Mels]

Handschrift en publieke opinie

2011-07-07T22:33:00.008+02:00

Zojuist verscheen bij uitgeverij Brill de bundel Literary Cultures and Public Opinion in the Low Countries, 1450-1650, onder redactie van Jan Bloemendal, Arjan van Dixhoorn en Elsa Strietman. In deze bundel staat een artikel van Nelleke Moser, ‘Manuscript Pamphlets and Made-Up Performances: New Sources and Challenges in the Study of Public Opinion’. Hierin belicht zij een problematische vroegmoderne bron: een onvoltooid, handgeschreven verslag van een toneelvoorstelling. Het zou gaan om een toneelstuk dat Spaanse jezuieten opvoerden bij het bezoek van prins Charles van Wales aan Madrid in 1623. Krijgen we met deze tekst eindelijk inzicht in wat de prins via het theater aan propaganda kreeg voorgeschoteld, of past de tekst in een nog niet eerder bestudeerd ‘genre’ van fictieve toneelopvoeringen, bedoeld om de publieke opinie rond het bezoek van de prins en zijn voorgenomen huwelijk met de Spaanse prinses te beïnvloeden?

De grenzen van de Gouden Eeuw

2011-07-07T22:23:00.005+02:00

Wie benieuwd is naar het begin en einde van de Gouden Eeuw, moet op 27 augustus naar Gent, waar de Werkgroep Zeventiende Eeuw een congres over de grenzen van de Gouden Eeuw organiseert. Nelleke Moser trekt diachrone lijnen in ‘De onbegrensde tekst: een nieuwe Gouden Eeuw?’ Terwijl in de zeventiende eeuw teksten naar hartelust werden gekopieerd, geïmiteerd en herschreven, legde de ontwikkeling van het auteursrecht in de achttiende eeuw deze praktijken aan banden ten gunste van het ideaal van de afgeronde, door de auteur beoogde tekst. Met de introductie van nieuwe media krijgen lezers opnieuw de mogelijkheid om zich teksten toe te eigenen, ze te kopiëren en te bewerken.

Remix in Retrospect

2011-06-07T10:24:00.006+02:00

In aansluiting bij de interdisciplinaire minor Re-Mix: Creativity, Participation and Ownership in a Digital Age wordt elk jaar een symposium georganiseerd. Dit jaar wordt dat symposium georganiseerd door Nelleke Moser, die verantwoordelijk is voor de minorcursus ‘From Commonplace to Copy-Paste: Readers Using Texts’.

Het symposium, Remix in Retrospect: Looking Back to See the Future of Authorship, gaat over de veranderende rollen van auteurs en lezers in verschillende stadia van de mediageschiedenis (van manuscript tot druk en digitale tekstualiteit) en de implicaties van deze veranderingen voor de creatie van teksten en de status van auteurschap.

Remix in Retrospect: Looking Back to See the Future of Authorship zal plaatsvinden op de VU, op 21 oktober 2011. Zie de website voor actuele informatie.

De sporen van Margaretha van Godewijck

2011-03-30T09:52:00.010+02:00

In het kader van de MA-cursus 'De gedichten van Margaretha van Godewijck (1627-1677): editie en onderzoek' brachten studenten en docent Nelleke Moser op 2 maart 2011 een bezoek aan Dordrecht, de geboorteplaats van de dichteres. We werden verwelkomd op het Erfgoedcentrum DiEP, waar we haar handgeschreven dichtbundels en testament mochten inzien (zie foto). De archivaris leidde ons vervolgens rond door de stad, langs plaatsen die in het leven en werk van Van Godewijck een rol speelden. Een daarvan is de Wijnbrug (zie foto).

Hierover schreef Van Godewijck het volgende gedicht (de transcriptie is verzorgd door Jeanette Huisman):

Op 't instorten vande Wyn-brugh. 1644.

Hooghe Torens, steyle wallen,

Dicke Bruggen moeten vallen;

Hoe sy trotser syn gemaeckt,

Hoe haer val te eer genaeckt.

Heden heb ick sien geschieden,

Ick, en meer dan hondert lieden,

Hoe de Wyn-brugh viel ter neer

Sonder hulp, of tegen weer.

Hoe sij is ter neer gesoncken,

Inde haven half verdroncken,

Met een vrouw, die inde noot

uyt gehaelt is, hallif doot.

Als ick dit quam aen te mercken,

Sagh ick Godes wonder wercken,

Hoe hij, dat om hooghe staet

Met syn handt ter neder slaet.

Daerom soo ghy wert verheven,

Wilt-niet al te moedigh leven,

En niet klimmen boven al,

Of u naeckt groot ongevall.

2011-03-29T17:37:00.004+02:00

Ter gelegenheid van verscheidene jubilea van de doopsgezinde gemeente is het jaarboek Doopsgezinde bijdragen - dat zelf ook jubileert vanwege het 150-jarig bestaan - dit jaar een extra dikke jubileumuitgave met daarin tal van artikelen over de geschiedenis van de doopsgezinden. Een van die artikelen is van de hand van Nina Geerdink en gaat over de huwelijksgedichten van de Amsterdamse dichteres Katharina Lescailje. In het artikel, getiteld 'U vraagt, wij draaien? De huwelijksgedichten van Katharina Lescailje (1649-1711) voor rijke doopsgezinden', constateert Nina Geerdink dat een opvallend groot deel van de huwelijksgedichtenproductie van de niet-doopsgezinde Lescailje voor doopsgezinde stads- en provinciegenoten geschreven was. Een analyse van deze gedichten lijkt erop te wijzen dat ze in opdracht en tegen betaling vervaardigd werden. Daarmee werpt deze casus nieuw licht op de luxueuze huwelijkstradities van doopsgezinden en de productie van huwelijksgedichten in de vroegmoderne tijd.

Nina Geerdink, 'U vraagt, wij draaien? De huwelijksgedichten van Katharina Lescailje (1649-1711) voor rijke doopsgezinden', in: Gedoopt. Vijf eeuwen doopsgezinden in Nederland. Doopsgezinde bijdragen, nieuwe reeks 35/36 (2010), 267-285.

Ronde tafel in Lyon

2011-01-28T08:34:00.007+01:00

Op zaterdag 30 januari 2011 neemt Nelleke Moser in Lyon deel aan een 'table ronde' over series en verzamelde werken in de renaissance ('Collections, œuvres, séries, corpus: rassembler les textes à la Renaissance'). De bijeenkomst wordt georganiseerd door Élise Rajchenbach-Teller, Raphaële Mouren en Évelyne Berriot-Salvadore voor de Association d'études sur la Renaissance, l'Humanisme et la Réforme (RHR). De bespreking dient ter voorbereiding van een gezamenlijke publicatie over dit thema.

Typisch Nederlandse lezers?

2010-12-23T11:30:00.005+01:00

Onlangs verscheen een artikel van Nelleke Moser in Huntington Library Quarterly, in een themanummer gewijd aan 'The Textuality and Materiality of Reading in Early Modern England'. In het artikel vergelijkt zij twee Nederlandse lezers uit de vroegmoderne tijd, Jacob de Moor (1538/39-1599) en zijn zoon David de Moor (1598-1643), met hun Engelse tijdgenoten op basis van de verzamelhandschriften die deze mannen aanlegden. Een belangrijk verschil is de invloed van de rederijkerij, die in Engeland ontbreekt. Verder richt het lezersonderzoek in Engeland zich tot nu toe vooral op de aristocratie en universitaire kringen, maar de vergelijking met deze Nederlandse lezers (een geëmigreerde arts en een koopman) maakt duidelijk dat ook Engelse lezers uit de (upper) middle class meer aandacht verdienen.

Nelleke Moser, 'Migrants and Merchants. Two Early Modern Dutch Readers and Their English Contemporaries', Huntington Library Quarterly 73 (2010) 3, 471-490. De tekst van het artikel vind je hier.

[Illustratie: portretten van Jacob en David de Moor]

Jan Vos en de schilders

2010-12-14T17:03:00.002+01:00

Het tijdschrift van de Maatschappij der Nederlandse letterkunde, het Nieuw Letterkundig Magazijn, opende deze maand met een artikel van Nina Geerdink. In het artikel, 'De man van het beeld aan het woord. Jan Vos' Zeege der Schilderkunst (1654)', laat zij zien hoe Vos lange lofdicht op de schilderkunst veeleer in verband gebracht moet worden met patronagebanden met de Amsterdamse regenten, dan met vriendschapsbanden met Amsterdamse schilders. Het betoog houdt verband met het proefschrift van Nina Geerdink, waarin de patronagerelatie tussen Vos en de Amsterdamse regenten centraal staat.

Nina Geerdink, 'De man van het beeld aan het woord. Jan Vos' Zeege der Schilderkunst (1654)', Nieuw Letterkundig Magazijn 28 (2010) 2, 45-50.

Sinterklaasrijmelarij

2010-12-01T14:14:00.003+01:00

De Facultaire Studentenraad organiseert vanavond een bijeenkomst over Sinterklaas. Vier Letterenmedewerkers uit verschillende discplines zullen een lezing geven over Sinterklaas vanuit hun eigen vakgebied. Johan Koppenol zal het hebben over de preoccupatie van Nederlanders met rijmelarij, niet alleen rond 5 december, maar ook op andere momenten.

De overige lezingen worden verzorgd door Nienke Vos (Oudheid), Agnes Groot (Kunstgeschiedenis) en Hans de Waardt (Geschiedenis).

Tijd & plaats: 1 december, 18.00-20.00u, lokaal 12A05

Stadsdichters in de zeventiende eeuw

2010-11-02T17:14:00.005+01:00

Aanstaande zaterdag organiseert Spiegel der Letteren in Gent de tweede 'Spiegeldag'. Deze dag is dit jaar onder de titel 'Stadsdichters van de Middeleeuwen tot vandaag' geheel gewijd aan het fenomeen 'stadsdichter'. Nina Geerdink zal de zeventiende eeuw voor haar rekening nemen en spreken over de concurrerende Amsterdamse stadsdichters Jan Vos en Joost van den Vondel.

Programma

14.00 - 14.25 Herman Brinkman (UvA): Stadsdichters in de middeleeuwen

14.25 - 14.50 Nina Geerdink (VU Amsterdam): Stadsdichters in de zeventiende eeuw

14.50 - 15.15 Adelheid Ceulemans (UA): Stadsdichters in de negentiende eeuw

15.15 - 16.00 Peter Holvoet-Hanssen, stadsdichter: na een gesprek met Carl de Strycker (UGent) leest de dichter voor uit eigen werk

16.00 - 17.00 Receptie

Locatie: KANTL, Koningstraat 18, 9000 Gent

Coornherts Brieven-boeck

2010-10-21T11:30:00.003+02:00

In een nieuw boek over Coornhert schreef Johan Koppenol een artikel over diens Brieven-boeck: 'Brieven aan de samenleving: Coornhert, zijn uitgevers en het Brieven-boeck'

Het artikel is opgenomen in Jaap Gruppelaar en Gerlof Verwey (red.), D.V. Coornhert (1522-1590): polemist en vredezoeker. Bijdragen tot plaatsbepaling en herwaardering. Amsterdam 2010. (p. 65-83)

Over het boek: de betekenis van Dirck Volkertszoon Coornhert als humanist en politicus is in vergetelheid geraakt. Pas in de twintigste eeuw werd Coornhert herontdekt en is een gedeelte van zijn omvangrijke schriftelijke nalatenschap ontsloten. Deze bundel bouwt voort op die herontdekking. Een aantal onderzoekers op het gebied van de geschiedenis van cultuur, godsdienst, filosofie en letterkunde levert bouwstenen voor een nieuwe historische plaatsbepaling en herwaardering van een van de meest spraakmakende persoonlijkheden in de Nederlanden van de zestiende eeuw.
Met bijdragen van Ruben Buys, Jaap Gruppelaar, Johan Koppenol, Henk Nellen, Mirjam van Veen, Gerlof Verwey en Gerrit Voogt.

Erfgoed! in Antwerpen

2010-10-12T11:51:00.009+02:00

In een Vlaams-Nederlandse samenwerking organiseren het Huygens Instituut, het Letterkundig Museum, het Centrum voor Teksteditie en Bronnenstudie en het Letterenhuis (Antwerpen) op woensdag 13 oktober een symposium met de titel Erfgoed!

Centraal staat de vraag hoe we ervoor zorgen dat ons literaire erfgoed zijn weg vindt naar het publiek? Verschillende vormen van ontsluiting komen aan bod: tekstedities, digitale archieven, tentoonstellingen, hertalingen, verfilmingen.

Johan Koppenol zal op deze dag een lezing verzorgen over tekstedities, getiteld 'De wetenschappelijke editie als basis voor andere vertaalslagen'.

Zie voor meer informatie en het volledige programma de website van het Letterenhuis.

De huwelijksgedichten van Katharina Lescailje

2010-08-19T15:49:00.002+02:00

Recent verscheen in de serie Intersections, Interdisciplinary Studies in Early Modern Culture, volume 16, een boek over het schrijverschrap van vrouwen in internationaal en transnationaal perspectief: Women Writing Back / Writing Women Back. Transnational Perspectives from the Middle Ages to the Dawn of the Modern Era, onder redactie van Anke Gilleir, Alicia Montoya en Susan van Dijk. In deze bundel is een artikel opgenomen van de hand van Nina Geerdink, getiteld 'The Appropriation of the Genre of Nuptial Poetry by Katharina Lescailje (1649-1711)'.

In het artikel onderzoekt Nina Geerdink hoe Lescailjes huwelijksgedichten - ze schreef er bijna 100 - zich verhouden tot de huwelijkspoëzie van tijdgenoten, bijna allemaal mannen. Hoe maakte Lescailje gebruik van de mogelijkheden die ze als vrouw had, en hoe ging ze om met de beperkingen die golden? Uit het artikel blijkt dat de omgang met conventies in de huwelijkgedichten van Lescailje, net als bij haar mannelijke collega's, in wisselwerking staat met de sociale context waarin ze functioneerden. Er is echter één belangrijk verschil tussen Lescailjes gedichten en die van mannelijke auteurs: in Lescailjes gedichten is opvallend veel aandacht voor een negatieve visie op het huwelijk. Ze neemt aldus stelling in een contemporain polemisch discours over vrouwelijkheid en huwelijk, en positioneert zichzelf als een autonome ongetrouwde vrouw.

Reading Anthologies in Renaissance Europe

2010-07-08T09:04:00.005+02:00

Van 19 tot 21 juli vindt in Dublin het congres READING ANTHOLOGIES IN RENAISSANCE EUROPE 1450-1650 plaats. Nelleke Moser houdt daar een lezing getiteld 'Nested Texts: Dutch Printed Anthologies containing 'booklets' in manuscript and print'. Aan de hand van samenhangende clusters van teksten in gedrukte verzamelbundels (met name Den Nederduytsche Helicon uit 1610) laat zij zien hoe de handschriftelijke overlevering van teksten een rol speelde bij de totstandkoming en structurering van deze gedrukte bundels.

Het congres vindt plaats op het Trinity College in Dublin en wordt georganiseerd door het Centre for Medieval and Renaissance Studies (CMRS). Het volledige programma is te downloaden in de agenda op de website van het CMRS.

Aankondiging congres ‘Loopbaan en carrière in de Gouden Eeuw’

2010-06-11T10:13:00.007+02:00

Op zaterdag 28 augustus 2010 vindt het jaarlijkse congres van de Werkgroep Zeventiende Eeuw plaats aan de VU.

Thema: loopbaan en carrière in de Gouden Eeuw
Sociale mobiliteit hangt in de vroegmoderne tijd nog sterk samen met afkomst, maar tegelijkertijd lijkt het individu een steeds actievere rol te kunnen spelen in het vormgeven van de eigen loopbaan en carrière. Maar wat waren de mogelijkheden en beperkingen van dat individu? Welke strategieën werden gevolgd en wat waren – voor verschillende beroepsgroepen – de parameters voor succes? Welke rol speelden zelfpresentatie, netwerken, patronage of de markt? Op het congres ‘Loopbaan en carrière in de Gouden Eeuw’ worden deze en soortgelijke vragen onderzocht vanuit verschillende invalshoeken. Van vroedvrouwen tot wetenschappers, van ambachtslieden tot kunstenaars en van priesters tot predikanten.

Tijd & plaats
Het congres vindt plaats op zaterdag 28 augustus 2010 van 09.30-18.00u aan de Vrije Universiteit Amsterdam (De Boelelaan 1105), in het Auditorium en de Stoa-zaal.

Programma

09.30 uur ontvangst met koffie in de ruimte voor het Auditorium
10.00-10.10 Welkom door Johan Koppenol
10.10-10.35 plenaire lezing door Maarten Prak: ‘Loopbaan en carrière in de Gouden Eeuw – een inleiding’
Plaats: Auditorium

10.40-12.00 Parallelsessies A en B: ‘Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt’ & ‘Priesters en predikanten’

A. ‘Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt’. Voorzitter: Marco van Leeuwen
Plaats: Auditorium
A1. Janneke Tump (VU), ‘De carrière van ambachtslieden in de zeventiende eeuw’
A2. Joanna Skrobut (Universiteit Wroclaw), ‘Vroedvrouwen en hun functie in de zeventiende- eeuwse Nederlandse cultuur’
A3. Claartje Rasterhoff (UU), ‘Carrière en succes in de zeventiende-eeuwse Hollandse boekhandel’

B. ‘Priesters en predikanten’. Voorzitter: Ton van Strien
Plaats: Stoa-zaal (2D-16)
B1. Gian Ackermans (RUN), ‘Priestercarrières in de Hollandse Zending’
B2. Thijs van Heelsbergen (UvA), ‘Van uurwerkmaker tot predikant. Verschuivingen in de poëtica en thematiek van Geeraerdt Brandts gelegenheidspoëzie’
B3. David van der Linden (UU), ‘Preken in ballingschap: de carrière van Isaac en Jean Claude in de Republiek’

12.00-13.00 Lunch

13.00-14.20 Parallelsessies C en D: ‘Kunstenaarscarrières’ en ‘Kunstenaars op zoek naar status’

C. ‘Kunstenaarscarrières’. Voorzitter: Nina Geerdink
Plaats: Auditorium
C1. Piet Bakker (Leiden Gallery New York), ‘Kunstschilders in Leiden en de crisis op de kunstmarkt. Loopbaanontwikkeling in tijden van tegenspoed’
C2. Erna Kok (UvA), ‘Zonder vrienden geen carrière: de succesvolle loopbanen van Govert Flinck en Ferdinand Bol’
C3. Ineke Steevens (EUR), ‘Migratie en jobmobiliteit. Een studie naar de jobmobiliteit van Zuid-Nederlandse kunstenaars te Middelburg (1570-1630)’

D. ‘Kunstenaars op zoek naar status’. Voorzitter: Inge Broekman
Plaats: Stoa-zaal (2D-16)
D1. Marion Boers (UL), ‘De sociale status van Haarlemse kunstenaars in de eerste helft van de zeventiende eeuw’
D2. Prisca Valkeneers (VUB), ‘The only way is up! Van timmermanszoon tot schilder aan het hof, de adellijke ambities van Justus van Egmont (1601/2-1674)’
D3. Harm Nijboer (UvA), ‘Amsterdamse schilders in de zeventiende eeuw: factoren van succes en falen’

14.20-14.50 theepauze

14.50-16.10 Parallelsessies E en F: ‘Levensloop en carrière’ en ‘Patronage’

E. ‘Levensloop en carrière’. Voorzitter: Olga van Marion
Plaats: Auditorium
E1. Eric Jorink (Huygens Instituut), ‘Swammerdam, hoveling? Moeilijkheden en mogelijkheden in de carrière van een wetenschappelijk onderzoeker’
E2. Djoeke van Netten (UvA), ‘Een boek als carrièrekrik: Willem Janz Blaeu en zijn zeemansgidsen’
E3. Els Kloek (UU/Instituut voor Nederlandse Geschiedenis), ‘Loopbaan, carrière en de levensloop van vrouwen in de Gouden Eeuw’

F. ‘Patronage’. Voorzitter: Johan Koppenol
Plaats: Stoa-zaal (2D-16)
F1. Sophie Reinders (UvA), ‘Vondel, Vergilius en patronage’
F2. Nina Geerdink (VU), ‘Een glazenmaker op de Parnas: Jan Vos (1610-1667) als dichter en glazenmaker’
F3. Henk van Nierop (UvA), ‘De affaire Romeyn de Hooghe’

16.15 uitreiking De Zeventiende Eeuw-scriptieprijs door Maarten Prak
Plaats: Auditorium

16.30 Afsluiting

16.30- ca. 17.30 jaarvergadering Werkgroep De Zeventiende Eeuw
Plaats: Auditorium

16.30 borrel in de Basket, elders op het VU-terrein

Aanmelden
Aanmelden voor het congres kan door vóór zondag 15 augustus 25 euro (15 euro voor studenten) over te maken op giro 4739223 t.n.v. Werkgroep Zeventiende Eeuw, Leiden

Contact
Het congres wordt georganiseerd door:
Inge Broekman (UvA)
Nina Geerdink (VU)
Johan Koppenol (VU)
Marco van Leeuwen (UU/IISG)
Ton van Strien (VU)

Contactpersoon: Nina Geerdink, n.geerdink@let.vu.nl / 020-5985374

Walewein en Ysabele in Endi

2010-06-03T22:02:00.014+02:00

In het nieuwste nummer van Nederlandse letterkunde is een artikel van Roel Zemel opgenomen over de Walewein. De Middelnederlandse Roman van Walewein is ‘an acknowledged Arthurian masterpiece with few equals in any language’ (Norris Lacy). Opvallend aan het werk is, dat de auteurs een grote roman hebben gewijd aan de neef van koning Artur als enige hoofdpersoon. Dat is iets nieuws in vergelijking met het oeuvre van de schepper van het genre, Chrétien de Troyes. In hun experiment laten de dichters Walewein in zijn ultieme avontuur dat zich afspeelt in de Andere Wereld van Endi, optreden in transgressie met de regels die gelden voor het genre van de Arturroman. Hetzelfde geldt voor de vrouwelijke hoofdpersoon, prinses Ysabele, op wie Walewein tijdens zijn intocht van Endi verliefd wordt. Het optreden van Walewein en Ysabele in Endi vertoont verder een opmerkelijke overeenkomst met dat van Guillaume en Orable in La Prise d’Orange. De auteurs van Walewein hebben in hun tekst een bewerking van dit chanson de geste opgenomen, waardoor het in de roman resoneert als een ‘conte en palimpseste’. Die palimpsest bewerkt een demontage van de Arturroman en dient daarmee een poëticale functie. Penninc en Vostaert, de auteurs van Walewein, stellen als het ware een probleem aan de orde, namelijk dat van het schrijven van een roman over de neef van koning Artur. Een dergelijk project heeft kans van slagen, indien de schepper alle vrijheid neemt ten aanzien van de eisen van het genre.

Roel Zemel, 'Walewein en Ysabele in Endi'. In: Nederlandse letterkunde 15 (2010), p. 1-28.

[Afbeelding: miniatuur van het Walewein-handschrift]

Warenar op het Muiderslot

2010-05-30T15:28:00.004+02:00

Theatergroep De Kale speelt in juni Hoofts bekende blijspel Warenar (1617) op het Muiderslot. Theatergroep De Kale heeft de afgelopen jaren een aantal mooie voorstellingen gemaakt, waaronder Bredero's Klucht van de Meulenaer en een eigen voorstelling over de historische Jan Klaassen en Katrijn. De Warenar van Hooft hebben ze ook vorig jaar op het Muiderslot opgevoerd, met veel succes. Een mooiere locatie is natuurlijk nauwelijks denkbaar!

Op donderdag 10 juni organiseert Johan Koppenol voor geïnteresseerde VU-studenten Nederlands een bezoek aan Warenar op het Muiderslot. Er wordt voor een gereduceerde toegangsprijs gezorgd. Wil je mee? Meld je aan bij Johan Koppenol.

Ton van Strien over Huygens en Maria Casembroot

2010-04-29T09:51:00.007+02:00

In het jongste nummer van het tijdschrift De Zeventiende Eeuw maakt Ton van Strien zich schuldig aan een journalistieke hoofdzonde: het kapot-checken van een goed verhaal. Arjan Peters klaagt erover in zijn column in de Volkskrant van 17 april 2010. Het gaat over Constantijn Huygens (1596-1687) en zijn buurmeisje Maria Casembroot (1621-?). Zij was een van de 'vrouwen rondom Huygens' waar dat DZE-nummer aan gewijd is. Maria Casembroot geldt sinds de biografische studie van Elisabeth Keesing als Huygens’ tweede grote liefde, na zijn vroeg gestorven echtgenote Susanna van Baerle. Als 52-jarige weduwnaar is Huygens volgens Keesing (en anderen in haar voetspoor) hevig verliefd geworden op de 25 jaar jongere Maria, maar durfde hij geen serieus werk van haar te maken. 'Hij troostte zich uiteindelijk door samen met haar op het clavecimbel te spelen.' Zo staat het op internet.
Het is een mooi verhaal, schrijft Van Strien, maar hij wil toch eens kijken wat ervan waar was. En onder zijn kritische blik blijft er inderdaad maar bitter weinig van overeind. Zeker, Huygens heeft Casembroot bewonderd, als musicienne, als 'één en al verstand en Rede'; ook is er een (enkele) brief waarin hij zeer lovend over haar spreekt. Maar wat dacht zíj? We weten er niets van. Zelfs van Huygens is er after all niet zoveel. Een gedicht over gezamenlijk clavecimbelspelen: er staat nergens dat het voor haar bedoeld is. Een paar min of meer plichtmatige verjaardags- en nieuwjaarsgedichten, dat is het verder wel zo’n beetje. De rest is vie romancée. Dat zij de 'joffrouw Casembroot' was die Huygens op zijn 83e als een galante heer meenam naar de schouwburg, is onwaarschijnlijk. En dat zij hem nog op zijn sterfbed, omringd door andere joffrouwen (wat een sterfbed moet dat geweest zijn!) verzorgd heeft – er is niets van terug te vinden.
En toch. In een van die verjaarsgedichten noemt hij haar 'mooi meisje'. Dat was toen ze 39 werd. Heeft hij daarom dat gedicht met vette halen doorgestreept en nooit laten drukken? Wie om strohalmpjes romantiek verlegen zit, zal ze ook in dit artikel weten te vinden. Dat het ook een zeer onromantische scène bevat met een brandende stoof en een smeulende onderjurk neemt men dan wel op de koop toe. Er staat zelfs een gedicht van Casembroot zelf bij afgedrukt, dat eeuwenlang onder het stof heeft gelegen. Met een beetje goede wil valt daar best een liefdesverklaring in te lezen!
Dus we zijn het helemaal eens met Peters: bij de film die over Huygens' leven gemaakt moet worden, moet ze er beslist in, inclusief de 'zinderende scène met quatre-mains'. Over Huygens kunnen niet genoeg films worden gemaakt. Trouwens, dat die hoe dan ook dicht bevolkt dienen te zijn met beeldschone actrices, dat is iets wat dit nummer van De Zeventiende Eeuw overduidelijk maakt.

Els Kloek, Frans Blom en Ad Leerintveld, Vrouwen rondom Huygens. Speciaal themanummer van De Zeventiende Eeuw, jaargang 25 (2009), Hilversum 2010. Bevat ook bijdragen over Huygens’ moeder, over zijn zusjes, over een eerdere geliefde en over zijn echtgenote, en over vele andere bijzondere vrouwen uit Huygens 'netwerk'. Het boek begeleidt een tentoonstelling die momenteel gehouden wordt in het Huygensmuseum Hofwijck.

[Afbeelding: Maria Casembroot, fragment van een ongedateerd schilderij van P. Nason]

Lescailje & Willem III

2010-03-16T17:22:00.003+01:00

Recent verscheen in Dutch Crossing: Journal of Low Countries Studies (34-1, March 2010, 25-41) een artikel van de hand van Nina Geerdink, getiteld 'Cultural Marketing of William III: A Religious Turn in Katharina Lescailje's Political Poetry'. In deze publicatie zoekt de auteur naar een verklaring voor de eensluidend positieve en religieus georiënteerde waardering van Willem III, stadhouder van 1672 tot 1702, in de poëzieproductie van Nederlandse dichters aan het eind van de zeventiende eeuw. Een van die dichters was Katharina Lescailje (1649-1711) en aan de hand van de politieke gedichten die zij tussen 1672 en 1702 schreef, wordt beargumenteerd dat de steeds groter wordende lof voor Willem III en de religieuze toon van de gedichten waarin die lof naar voren gebracht wordt, aan elkaar gerelateerd moeten worden.

De publicatie is digitaal beschikbaar via de site van Dutch Crossing.

Oude handschriften in nieuwe media

2010-01-19T12:20:00.004+01:00

In periode 4 en 5 wordt een bijzondere mastercursus aangeboden: 'Vroegmoderne handschriften in de VU-bibliotheek'. Het is vooral het eindresultaat dat deze cursus bijzonder maakt. Als deelnemer werk je namelijk mee aan het maken van een webexpositie. We gaan een klein deel van de handschriftencollectie van de VU-bibliotheek onderzoeken, ontsluiten en in woord en beeld op de website van de bibliotheek presenteren. De bibliotheek werkt momenteel aan een digitale omgeving voor dergelijke webexposities. Deze cursus is de eerste cursus die van de nieuwe mogelijkheden gebruik zal maken.

Wil je leren hoe je de schatten die de VU in huis heeft, op een wetenschappelijk verantwoorde manier kunt presenteren aan een breed publiek?
Wil je nieuwe media gebruiken om anderen te laten delen in de historische sensatie?
Vind je het belangrijk dat er daadwerkelijk iets met je onderzoeksresultaten wordt gedaan?
Dan is deze cursus wellicht iets voor jou.

De cursus is in elk geval bestemd voor masterstudenten Nederlandse letterkunde en Literatuurwetenschap; het is een keuzevak voor overige masterstudenten Letteren. Hier vind je de beschrijving in de studiegids.
Je kunt je nog tot en met 1 februari 2010 voor deze cursus inschrijven.

Loopbaan en carrière in de Gouden Eeuw

2010-01-19T12:10:00.006+01:00

Het jaarlijkse congres van de Werkgroep Zeventiende Eeuw zal dit jaar op de VU plaatsvinden. Ton van Strien, Johan Koppenol en Nina Geerdink maken deel uit van de congrescommissie.

Call for Papers

Op zaterdag 28 augustus 2010 organiseert de Werkgroep Zeventiende Eeuw een congres over loopbaan en carrière in de zeventiende eeuw. Plaats: Vrije Universiteit, Amsterdam.

Graag nodigt de congrescommissie geïnteresseerden uit om een bijdrage aan dit congres te leveren. De lezingen duren circa twintig minuten. De redactie van De zeventiende eeuw beslist na afloop van het congres over mogelijke publicatie van de bijdragen in het najaarsnummer van het tijdschrift.

Thema
Sociale mobiliteit hangt in de vroegmoderne tijd nog sterk samen met afkomst, maar tegelijkertijd lijkt het individu een steeds actievere rol te kunnen spelen in het vormgeven van de eigen loopbaan en carrière. Maar wat waren de mogelijkheden en beperkingen van dat individu? Welke strategieën werden gevolgd en wat waren – voor verschillende beroepsgroepen – de parameters voor succes? Welke rol speelden zelfpresentatie, netwerken, patronage of de markt?

Wij zouden deze en soortgelijke vragen graag onderzoeken vanuit verschillende invalshoeken. Archiefonderzoek bijvoorbeeld kan inzicht geven in concrete carrières en in de voorwaarden waaronder die gestalte konden krijgen; analyse van (literaire) teksten en beelden kan laten zien hoe er over loopbaan en carrière gedacht werd. Werd ‘carrière maken’ überhaupt gethematiseerd en zo ja: hoe?

Wij denken aan loopbaan en carrière in handel en scheepvaart, het leger, de VOC; maar ook aan ‘carrières’ van dichters, schilders, musici, uitgevers en kunsthandelaren, geleerden en kerkelijke functionarissen. Steeds zijn wij geïnteresseerd in belang en werking van zelfpresentatie, netwerken, patronage en de markt. Lezingen zouden bijvoorbeeld kunnen gaan over:

-de mogelijkheden om carrière te maken voor vrouwen;
-het fenomeen ‘bijbaantjes’;
-het beurzensysteem dat mensen op weg hielp bij een carrière in de kerk;
-de manier waarop ‘carrière’ in schelmenromans of romans over prostituees gethematiseerd werd;
-de rol die ‘carrière maken’ speelde in het onderwijs (van wezenonderwijs tot universiteit);
-de Oranjebastaards en hun carrières in het leger;
-de ‘carrières’ van misdadigers;
-kwakzalvers en hun carrières;
-gebeurtenissen die een ‘carrière’ plotseling een andere wending geven (opwaarts dan wel neerwaarts);
-etc.

De congrescommissie roept iedereen die aan dit congres een bijdrage wil leveren op een kort voorstel voor een lezing (ca. 250 woorden) per e-mail te sturen aan Nina Geerdink (n.geerdink@let.vu.nl). Sessievoorstellen waarin meerdere lezingen tegelijkertijd worden aangeboden zijn ook van harte welkom. We ontvangen de voorstellen graag voor 2 april 2010.

De congrescommissie:
Inge Broekman (Universiteit van Amsterdam)
Nina Geerdink (Vrije Universiteit Amsterdam)
Johan Koppenol (Vrije Universiteit Amsterdam)
Marco van Leeuwen (Universiteit Utrecht/IISG)
Ton van Strien (Vrije Universiteit Amsterdam)

Henk Duits vertaalt Granida

2009-11-18T09:23:00.010+01:00

Henk Duits was als vertaler betrokken bij de opvoeringen van Hoofts Granida afgelopen voorjaar, door Stichting Ipermestra. Het is hem zo goed bevallen, dat hij besloten heeft de integrale tekst van Granida te vertalen naar modern Nederlands:

"In de nazomer van 2008 werd ik benaderd met de vraag of ik, in verband met de plannen voor een reeks opvoeringen van Granida in 2009, iemand wist die het toneelscript in modern Nederlands zou willen vertalen. Deze vertaling moest het tekstbegrip van uitvoerenden en publiek bevorderen, dienen als basis voor de boventiteling en in het programmaboekje worden afgedrukt naast Hoofts eigen tekst.

Hoewel ik aanvankelijk de voorkeur gaf aan herspelling, bleek vertaling onvermijdelijk, en zo nam ik het zelf op me, nadat we de definitieve versie hadden vastgesteld, het Granida-script te vertalen. Ik was me doorlopend ervan bewust dat ik een betrouwbare en adequate vertaling wilde afleveren die behalve de verwikkelingen op het toneel, toch vooral het vaak ingewikkelde gesproken en gezongen woord zou verhelderen. Met veel enthousiasme heb ik de klus geklaard in precies zes weken, daarbij geholpen door mijn echtgenote An, een ervaren vertaler.

Mijn vertaling bleek een grote steun voor de zangers-acteurs, want Hoofts eigen tekst was voor hen te complex en ontoegankelijk. Voor een flink deel van het publiek zal dat niet anders zijn geweest. De voorstellingen waren een succes en werden vrijwel alom bejubeld.

De kwaliteit van Hoofts tekst heeft ertoe geleid, dat ik inmiddels heb besloten de integrale tekst van Granida te vertalen, zodat die straks voor iedereen beschikbaar zal zijn."

Een impressie van de succesvolle voorstelling in foto's van Jurjen Stekelenburg:

Excursie naar het Paleis op de Dam

2009-11-13T12:58:00.004+01:00

Op vrijdag 27 november zullen VU-studenten het Paleis op de Dam bezoeken onder begeleiding van Johan Koppenol. Er is een rondleiding door het Paleis voor studenten van het eerstejaarsvak 'Literair-historisch overzicht 1550-1830' (om 12.00u), en voor studenten van het Engelstalige bachelorvak 'Dutch Literature and Culture of the Golden Age', onderdeel van de minor The Dutch in the World (om 14.30u).
Het Paleis, dat in de zeventiende eeuw (van 1648-1665) ter meerdere eer en glorie van Amsterdam gebouwd werd als stadhuis, is lange tijd gesloten geweest vanwege renovatie, maar is sinds kort weer open. In het Paleis zijn veel elementen bewaard gebleven van het zeventiende-eeuwse prestigeproject, waaronder bijvoorbeeld talloze schilderijen en beeldhouwwerken die destijds in opdracht van de stadsregering speciaal voor het stadhuis vervaardigd werden. De bijschriften die Vondel bij de schilderijen schreef, werden in sommige gevallen onder de kunstwerken aangebracht.

De 'man van het beeld' aan het woord

2009-11-05T13:41:00.005+01:00

Op het Doktoranden- und Habilitandencolloquium (DoHa-colloquium) dat afgelopen week (30-31 oktober) aan de Freie Universität in Berlijn georganiseerd werd, heeft Nina Geerdink een presentatie gegeven. Het colloquium, dat voor Duitstalige neerlandici een jaarlijks terugkerend evenement is, werd dit jaar voor het eerst ook opengesteld voor neerlandici van buiten Duitstalige landen. Van de presentatoren werd verlangd dat ze reflecteerden op het internationale en interdisciplinaire karakter van hun onderzoek.

Nina Geerdink gaf een presentatie met de titel 'De "man van het beeld" aan het woord. Performativiteit in de beeldgedichten van Jan Vos (1610-1667)'. In deze presentatie stond de vraag centraal welke concrete rol Vos' gedichten naar aanleiding van historieschilderkunst gespeeld kunnen hebben in zijn patronagerelatie met Amsterdamse regenten. Veel van Vos' beeldgedichten naar aanleiding van historieschilderkunst werden geschreven voor regenten bij wie Vos ook thuis veel over de vloer kwam, als een soort huisdichter. Het vermoeden is dat het performatieve of theatrale karakter van zijn beeldgedichten wellicht veeleer daarmee in verband gebracht moet worden dan met de genreconventies of Vos' vermeende voorkeur voor visualiteit. Dit argument zal verder uitgewerkt worden in het proefschrift dat Nina Geerdink schrijft over de sociale verankering van Vos' dichterschap.

[illustratie: Rubens' Hero en Leander (ca. 1605), een van de schilderijen naar aanleiding waarvan Vos een gedicht schreef]

Jan van Hout en de rederijkers

2009-10-28T09:40:00.006+01:00

Johan Koppenol zal op 11 december een lezing houden over Jan van Hout en de rederijkers op het symposium Hart voor Leiden: Jan van Hout (1542-1609).

De Vereniging Jan van Hout zal in december 2009 herdenken dat haar naamgever vierhonderd jaar geleden overleed. Op vrijdag 11december a.s. is daartoe een symposium georganiseerd in de Tuinzaal van Sociëteit De Burcht. Het programma staat hieronder, meer informatie vindt u hier.

Belangstellenden kunnen zich als deelnemer inschrijven door betaling van € 20,- op postgiro 133096 of bankrekening nr. 56.63.37.150 t.n.v. de Vereniging Jan van Hout onder vermelding ‘symposium’, naam en adres. U kunt zich ook per e-mail opgeven. Eerst na ontvangst van uw betaling wordt uw deelneming definitief en krijgt u de toegangskaarten thuisgezonden. Het aantal plaatsen is beperkt, die het eerst komt, het eerst maalt.

Programma
09.30 uur Ontvangst met koffie/thee
10.00 uur Welkomstwoord door voorzitter drs. W. Bleijie. Overdracht van het dagvoorzitterschap aan prof. dr. D.E.H. de Boer (Universiteit Groningen).
10.15 uur Dr. G.A.C. van der Lem (Universiteitsbibliotheek Leiden):
Jan van Hout, Willem van Oranje en de Opstand
10.45 uur Prof. dr. W. Otterspeer (Universiteit Leiden):
Het Leidse tertagram. Over Jan van Hout en de vier eerste universitaire instellingen
11.15 uur Koffiepauze
11.30 uur Prof. dr. R.C.J. van Maanen (Universiteit Leiden):
Jan van Hout als stadssecretaris
12.00 uur Discussie
12.30- 14.00 uur LUNCH
14.00 uur Boekpresentatie aan de gemeentesecretaris van Leiden, mr. drs. P.I.M. van den Wijngaart door auteur dr. K.J.S. Bostoen.
14.30 uur Em. prof. dr. C. Heesakkers (Universiteit van Amsterdam):
De vrienden van Jan van Hout op grond van Alba amicorum
15.00 uur Prof. dr. J.M. Koppenol (Vrije Universiteit Amsterdam):
Jan van Hout en de rederijkers
15.30 uur Theepauze
15.45 uur Drs. J.F. Dröge (Bureau voor Bouwhistorie Leiden):
Bouwen met Jan van Hout
16.15 uur Discussie
16.45 uur Borrel

125 jaargangen TNTL

2009-10-13T21:13:00.005+02:00

Het Tijdschrift voor Nederlandse Taal en Letterkunde bestaat 125 jaar en dat wordt gevierd. Recent verscheen een speciaal themanummer over de neerlandistiek en de buitenwereld, In- en export, onder redactie van Nelleke Moser en Fred Weerman. In deze speciale aflevering van TNTL zijn artikelen opgenomen van Nelleke Moser ('Fair trade of smokkelwaar? De vroegmoderne Nederlandse manuscriptcultuur als exportproduct') en Johan Koppenol ('In vruchtbare aarde'). Klik hier voor de volledige inhoudsopgave.

Tijdens de feestelijke jubileumviering van TNTL is het woord aan de buitenwereld:
Op vrijdagmiddag 6 november zullen vier prominente sprekers van buiten de neerlandistiek reageren op het themanummer en hun visie geven op de relatie tussen de neerlandistiek en hun vakgebied. Na iedere lezing van twintig minuten is er tien minuten gelegenheid om van gedachten te wisselen. De middag wordt afgesloten met een receptie.

U wordt van harte uitgenodigd deze feestelijke bijeenkomst bij te wonen.
Tot en met 1 november 2009 kunt u zich aanmelden door middel van een email naar de redactiesecretaris van TNTL, Ton van Kalmthout (ton.van.kalmthout@huygensinstituut.knaw.nl).

Locatie: Leiden, Poortgebouw-Zuid, ontvangstruimte 1e etage
(Rijnsburgerweg 10, vlak achter Leiden CS)
Datum en tijd: vrijdag 6 november 2009, 14.00-18.00

Programma
Dagvoorzitter: Olf Praamstra (bijzonder hoogleraar Nederlandse literatuur in contact met andere culturen, Universiteit Leiden)

14.00: Welkomstwoord
14.05-14.15: impressie van 125 jaargangen TNTL
14.15- 14.35: Pieter Muysken (hoogleraar Algemene Taalwetenschap, Universiteit Leiden)
14.45- 15.05: Maarten Prak (hoogleraar Sociale en Economische Geschiedenis, Universiteit Utrecht)
15.15- 15.45: theepauze
15.45-16.05: Tony Visser (hoogleraar Duitse Taal- en Letterkunde, Universiteit Leiden)
16.15-16.35: Joep Leerssen (hoogleraar Moderne Europese Letteren, Universiteit van Amsterdam)
16.45-18.00: receptie

Van Johan de Witt naar Willem III

2009-07-02T17:42:00.003+02:00

Op het jaarlijkse congres van het Early Modern Research Centre van de Engelse University of Reading zal Nina Geerdink woensdag 8 juli aanstaande een presentatie geven getiteld 'Power and Poetry: the interaction of political and literary authorities in the Dutch Republic, 1672-1702'. Het interdisciplinaire congres draagt de titel 'Authority and authorities'. In Nina's presentatie staan de politieke gedichten van Katharina Lescailje centraal. Lescailje schreef in 1672 haar eerste politieke gedichten. Zij ondersteunde met die gedichten de gebroeders De Witt en hun republikeinse 'ware vrijheid'. In latere gedichten lijkt ze echter helemaal 'om' te zijn, net als veel andere dichters overigens, en schrijft ze gedichten die Willem III en zijn vrouw prijzen. In deze lezing wordt onderzocht hoe die ideologische draai verantwoord wordt. Lescailjes eigen autoriteit, bij collegadichters en het publiek dat haar gedichten af moest nemen, hing sterk samen met de manier waarop zij de autoriteit van de machtigste figuren van de Republiek representeert.

Pen, penseel, pers en podium (2)

2009-07-02T17:33:00.007+02:00

Het programma van het congres dat Nelleke Moser organiseert namens de Werkgroep Zeventiende Eeuw is bekend.

Pen, penseel, pers en podium. De medialiteit van cultuur en wetenschap in de zeventiende eeuw vindt plaats op zaterdag 29 augustus 2009 aan de Universiteit Utrecht (Senaatszaal Academiegebouw, Domplein 29, Utrecht)

Aandacht voor het medium waarin teksten en beelden worden overgedragen en gerecipieerd is de afgelopen decennia sterk toegenomen, mede onder invloed van het betoog van Don McKenzie over de relatie tussen de materiële verschijningsvorm van een tekst en de aan die tekst toegekende betekenis. Deze invalshoek is niet alleen van toepassing op handgeschreven en gedrukte teksten, maar ook op bronnen uit de beeldende kunst, de podiumkunsten, geschiedschrijving en wetenschap. Het kan gaan om de wisselwerking tussen handschrift en druk, tussen het geschilderde beeld en de grafische reproductie, tussen notenschrift en verklanking, tussen toneeltekst en opvoering en tussen ontdekking en wetenschappelijke verhandeling. Het congres concentreert zich op twee aandachtspunten: 1.Het spanningsveld tussen de schepping, het idee enerzijds en de uitvoering en verspreiding daarvan als tastbaar artefact anderzijds. 2. Het spanningsveld tussen de handmatige en de mechanische (re-) productie van teksten en/of beelden.

Programma
9.30 ontvangst met koffie en inschrijving

10.00 Sessie 1: Onderwijs en wetenschap
10.00: Frans Blom (Universiteit van Amsterdam), ‘De Renaissance van de Levant: Toeristische en wetenschappelijke belangstelling voor de Egeïsche Zee’
10.20: Jenneke Krüger (Universiteit Utrecht/ Stichting Leerplanontwikkeling), ‘De relatie tussen illustratie en tekst in een vroeg zeventiende-eeuws wiskundehandschrift’
10.40: Wiebe Bergsma (Fryske Akademy), ‘Vormen van communicatie in het dagboek van Bernardus Furmerius (1603-1615)’
11.00: discussie

11.10 – 11.40: koffie (zaal 1636)

11.40 Sessie 2: Wiskunde
11.40: Tim Nicolaije (Universiteit Twente), ‘Instructies over het gebruik van instrumenten in zeevaartkundige handboeken’
12.00: Arjen Dijkstra (Universiteit Twente), ‘Het meten van de hemel. De omzwervingen van een vroeg zeventiende-eeuws sextant’
12.20: Fokko Jan Dijksterhuis (Universiteit Twente), ‘Het werk aan kegelsneden van Frans van Schooten de Jongere’
12.40: discussie

12.50-14.00: lunch (zaal 1636)

14.00 Sessie 3: Letterkunde
14.00: Ad Leerintveld (Koninklijke Bibliotheek Den Haag), ‘Gezongen, geschreven en gedrukt. Twee vroegzeventiende-eeuwse liedboeken uit de Koninklijke Bibliotheek’
14.20: Feike Dietz (Universiteit Utrecht), ‘Gezien, gelezen, herschreven. Bewerkingsprocessen in zeventiende-eeuwse religieuze woord-beeld-handschriften als sporen van leesinterpretaties’
14.40: Chris Joby (University of Durham, UK), ‘What’s in a date? What do the dates on Constantijn Huygens’ poems tell us about the author and his work?’
15.00: discussie

15.10-15.40: thee (zaal 1636)

15.40 Sessie 4: Beeldende kunst
15.40: Huigen Leeflang (Rijksmuseum Amsterdam - Rijksprentenkabinet), ‘De gesneden lijn. Houtsneden en de reproductie van tekenkunst’
16.00: Inge Broekman (Universiteit van Amsterdam), ‘Over interesse, invloed en intenties: speculeren over Constantijn Huygens’ aandeel in het artistieke beleid van Frederik Hendrik en Amalia van Solms (1625-1647)’
16.20: Peter Carpreau (Museum Leuven), ‘Roem en geld. De invloed van de mediatisering op de veilingprijzen van zeventiende-eeuwse schilderijen uit de Nederlanden’
16.30: discussie

16.50: afsluiting17.00: ledenvergadering (senaatszaal) en borrel (zaal 1636)

Inschrijven voor het congres kan tot en met 10 augustus 2009 door middel van een email naar Nelleke Moser (ph.moser@let.vu.nl). Tegelijkertijd met de inschrijving dient u 25 euro (studenten 15 euro) over te maken op giro 4739223 van Werkgroep Zeventiende Eeuw o.v.v. ‘Congres 2009’.
Congrescommissie: Nelleke Moser (ph.moser@let.vu.nl) Jeroen Salman (j.salman@uu.nl)

Dag van de Amsterdamse Geschiedenis

2009-05-20T14:37:00.008+02:00

Op 6 juni a.s. wordt voor het eerst de DAG van de Amsterdamse geschiedenis georganiseerd door het Stadsarchief Amsterdam, het Parool, Historisch Nieuwsblad, Ons Amsterdam en het Amsterdams Historisch Museum. Op 50 Amsterdamse locaties worden gedurende de hele dag, door tal van prominenten, deskundigen en ooggetuigen, verhalen verteld over de desbetreffende plekken. Van huizen van particulieren, waar vroeger invloedrijke en inspirerende persoonlijkheden hebben gewoond (bijv. René Descartes of Annie M.G. Schmidt) tot openbare gebouwen en cafés waar zich een aantal uitzonderlijke voorvallen heeft voorgedaan.

Johan Koppenol is een van de verhalenvertellers op deze dag. Hij spreekt bij de poort van de eerste schouwburg van Amsterdam over zeventiende-eeuws toneel. Voor de opening van de eerste schouwburg van Amsterdam aan de Keizersgracht schreef Joost van den Vondel in 1637 het stuk ‘Gijsbrecht van Aemstel’. De poort is nog steeds tezien, maar op deze plek is nu een van de chicste hotels van Amsterdam gevestigd: Hotel the Dylan (Keizersgracht 384). Johan Koppenol spreekt om 13.00 uur en om 14.00 uur.

Zie voor informatie over deelname en de rest van het programma de website van het Amsterdams Historisch Museum.

Uitgaan op niveau

2009-05-20T14:27:00.010+02:00

Op 24 april jl. is feestelijk afscheid genomen van Ad Zuiderent, collega moderne Nederlandse letterkunde. (Zie het weblog van onze collega's moderne letterkunde voor meer informatie over en foto's van het afscheid.)

Ter ere van Ads afscheid is een boek samengesteld door Dick van Halsema, Johan Koppenol en Ben Peperkamp: Uitgaan op niveau. Vriendenboek voor Ad Zuiderent. Het bevat ruim dertig bijdragen - gedichten, grafiek, essays en studies - rond het thema 'uitgaan'. (Oud-)medewerkers van de afdeling historische letterkunde schreven de volgende bijdragen:
* Henk Duits, 'Een homo politicus in spe kijkt rond. De jeugdige Pieter Hooft reist door Frankrijk' (p. 38-44)
* Johan Koppenol, 'Met een dubbele agenda naar de schouwburg. Toneelbezoek in de zeventiende eeuw' (p. 83-88)
* Nelleke Moser, Lezen in de buitenlucht. Pastoraal vermaal in vroegmoderne fictie' (p. 120-126)
* Marijke Spies, 'Google: 28 mei 1944' (p. 154-155)
* Ton van Strien, 'De dichter in het museum' (p. 157-163)
* Roel Zemel, 'Op weg naar Avalon' (p. 172-177)

Uitgaan op niveau is uitgegeven door Stichting Neerlandistiek VU Amsterdam & Nodus Publikationen Münster en te bestellen door 15 euro over te maken op giro 5354737 t.n.v. Johan Koppenol te Berkhout, o.v.v. 'Boek Zuiderent'; het boek kan ook tegen contante betaling worden afgehaald op kamer 11A-16 van het hoofdgebouw van de VU.

The Dutch in the World

2009-05-20T14:11:00.009+02:00

Met het bachelorvak Dutch Literature and Culture in the Golden Age participeert de vakgroep historische letterkunde van het Nederlands in een nieuwe Engelstalige interdisciplinaire minor. De minor, The Dutch in the World, beoogt met buitenlandse en Nederlandse studenten geschiedenis en cultuur van Nederland te onderzoeken vanuit een internationaal perspectief. Andere vakken worden aangeboden door (kunst)historici en modern letterkundigen. De minor wordt voor het eerst aangeboden in het eerste semester van collegejaar 2009-2010.

Het vak Dutch Literature and Culture in the Golden Age wordt verzorgd door Johan Koppenol en Nelleke Moser en zal aangeboden worden in periode 2. Zie de studiegids voor meer informatie.

De minor The Dutch in the World wordt mede-gecoördineerd door Nina Geerdink. Geïnteresseerde studenten of andere mensen met vragen of opmerkingen kunnen zich tot haar wenden.

Impulsen voor het literatuuronderwijs

2009-04-10T09:51:00.006+02:00

Op 15 mei 2009 organiseren de Faculteit der Letteren en het Onderwijscentrum VU in samenwerking met Stichting Lezen een bij- en nascholingsdag voor leraren Nederlands en GLO: Impulsen voor het literatuuronderwijs. Johan Koppenol houdt op deze dag een lezing, getiteld 'Het 'Loterij spel'. Gedoe rondom een actie': In 1596 schreef de Leidse dichter Jan van Hout het 'Loterij spel', dat een rederijkersfeest moest opluisteren, maar vooral ook de steun voor een liefdadigheidsloterij moest opwekken. Gedoe rondom een actie, zoals we dat nu ook nog kennen.

Het programma begint met een plenaire bijeenkomst waarin naast de lezing van Johan Koppenol een lezing verzorgd wordt door hoogleraar moderne letterkunde Ben Peperkamp. Daarna zijn er twee workshoprondes. Hierin komen recente ontwikkelingen in de literatuurwetenschap en de literatuurdidactiek aan de orde. Nadrukkelijk wordt ook aandacht besteed aan de vakdidactische kant van de verschillende onderwerpen. Stichting Lezen presenteert zich als Kenniscentrum voor leesbevordering en literatuureducatie.

Programma
12.30 - 13.00 ontvangst, koffie/thee
13.00 - 13.45 plenaire lezingen door Johan Koppenol en Ben Peperkamp
13.45 - 14.45 workshopronde 1
14.45 - 15.15 theepauze, verplaatsen naar workshopronde 2
15.15 - 16.15 workshopronde 2
16.15 - 16.30 afsluiting

Tijdens elke workshopronde is het mogelijk in te schrijven op een
van de volgende workshops.

Praktische informatie
Bestemd voor docenten Nederlands en GLO in de bovenbouw havo/vwo
Datum en plaats: 15 mei 2009, Amsterdam Tijd: 13.00 - 16.30 uur
Cursusprijs: EUR 180,00 inclusief cursusmateriaal, koffie/thee

Vragen over de inhoud van de cursus: mail naar Dick Schram, hoogleraar Literatuurwetenschap (dh.schram@let.vu.nl) of Wim Maas, vakdidacticus Nederlands (w.maas@ond.vu.nl)

Inschrijven kan tot 1 mei 2009!

De bede van Ysabele

2009-03-10T21:44:00.006+01:00

In Voortgang. Jaarboek voor de neerlandistiek, is een uitgebreid artikel van Roel Zemel opgenomen. Hij gaat in op de 'bede' ('don contraignant') in de romans van Chretien de Troyes. Het gebruik van de 'bede' in deze romans is opvallend omdat het ingaat tegen de hoofste omgangsnormen. De meeste aandacht geeft Zemel in zijn artikel aan de 'bede' in de Roman van Walewein (1250). In dit werk wordt de 'bede' succesvol ingezet door heldin Ysabele, die daarmee de regels van de Arturroman overschrijdt.

Het artikel van Roel Zemel is te vinden in Voortgang XXVI (2008), 75-92.
[Illustratie: Het begin van de Roman van Walewein]

Lijkdichten voor Maria Stuart (1695)

2009-03-10T21:23:00.004+01:00

In Historica, het tijdschrift van de Vereniging voor Vrouwengeschiedenis, publiceerde Nina Geerdink onlangs een stuk over de gedichten die in 1695 verschenen naar aanleiding van de dood van Maria Stuart. Maria Stuart was de vrouw van de Nederlandse stadhouder en Engelse koning Willem III. Haar dood maakte een hoop los in de Republiek. Opvallend is dat niet alleen mannen, maar ook vrouwen om haar dood treurden in dichtvorm. Nina Geerdink vergelijkt in het artikel die gedichten van vrouwen (zeven in totaal) met een aantal gedichten van mannen. De gedichten van vrouwelijke auteurs blijken niet zomaar over één kam te scheren te zijn...

Het artikel is te vinden in Historica 32 (2009) 1, 3-5.
[Illustratie: Maria Stuart door Sir Peter Lely, 1677]

Smullen van spitsvondigheden

2009-03-10T21:04:00.005+01:00

Ton van Strien schreef over literatuur in de brieven van Hooft en Huygens in het themanummer Brieven! van het Tijdschrift voor Nederlandse Taal en Letterkunde. Dit nummer kwam tot stand onder gastredactie van VU-hoogleraren Annemarie Kets-Vree en Ben Peperkamp.

Ton van Strien heeft onderzocht hoe over het onderwerp 'poëzie' gecorrespondeerd werd in de briefwisseling van P.C. Hooft met onder andere Constantijn Huygens en Caspar van Baerle. Het levert een vermakelijk palet aan culinaire beeldspraak: de dichters vergeleken hun poëzie in de correspondentie graag met (lekker, sappig, knapperig) eten. De voorkeur voor culinaire beeldspraak wordt door Van Strien in verband gebracht met de opvallende beoordeling van poëzie in de correspondentie, die meer op stijl dan op inhoud gericht is. Vooral talige spitsvondigheden lokken grote waardering uit.

Het artikel van Ton van Strien staat in TNTL 124 (2008) 3, 211-218.

Pleidooi voor een auteursgerichte benadering

2009-01-07T15:16:00.006+01:00

Op het Tweede congres Nederlandse literatuur, dat op vrijdag 16 januari te Leuven gehouden wordt, zal Nina Geerdink een paper presenteren getiteld 'Elk speelt zijn rol? (Re)presentaties van de vroegmoderne ‘gelegenheidsdichter'.

Het congres, Cross over. De plaats van de tekst, biedt letterkundige neerlandici van de verschillende perioden gelegenheid van gedachten te wisselen over hun onderzoek. Nina Geerdink neemt deel aan de middagsessie 'Tekst en auteur'. Haar paper is een pleidooi voor een auteursgerichte benadering van sociale poëzie uit de zeventiende eeuw. In het paper worden mogelijkheden verkend voor de omgang met de vroegmoderne auteur in literair-historisch onderzoek. Er wordt een voorstel gedaan dat geïllustreerd wordt in een kleine casus waarin werk van Jan Vos (1610-1667) centraal staat. [Illustratie: portret van Jan Vos, met onderschrift van Vondel]

Zie voor meer informatie over het congres de website.

Stadswandeling door Amsterdam

2008-12-02T13:34:00.007+01:00

In het kader van Amsterdam Wereldboekenstad 2008 wordt op donderdag 11 december aanstaande een literaire wandeling georganiseerd. Onder leiding van Johan Koppenol gaan we terug naar het literaire verleden van Amsterdam tijdens een wandeling langs de Amsterdamse grachten. De woon- en werkplaatsen van Bredero, Vondel en Maria Tesselschade worden bezocht en er wordt verteld hoe zij dachten over handel, rijkdom en armoede, en over opstandige naaktlopers op de Dam en lastige rederijkers. De wandeling wordt voorafgegaan door een inleidende lezing.

Datum: 11 december 2008

Aanvang: 14.00 uur
Vertrekpunt: Corvershof, Nieuwe Herengracht 18
Deelname is gratis, maar aanmelden is verplicht.

Johan Koppenol met Bredero op AT5

2008-12-02T13:23:00.007+01:00

In de dertiende aflevering van het programma De canon van Amsterdam op AT5, over Bredero's Spaanschen Brabander (1617), neemt presentator Herman Beliën Johan Koppenol mee op pad. Johan Koppenol vertelt over Bredero bij de oude schouwburg, bij diens geboortehuis, bij diens woonhuis en natuurlijk bij het standbeeld dat in 1968 voor hem opgericht is (hierboven op de foto). Nieuwsgierig? De uitzending op AT5 is al geweest, maar het programma is via internet nog te bekijken: klik hier.

Editie van Huygens' Hofwijck door Ton van Strien (2)

2008-11-30T12:44:00.012+01:00

Afgelopen vrijdag, 28 november 2008, werd Ton van Striens editie van Huygens' Hofwijck gepresenteerd. Constantijn Huygens, Hofwijck. Historisch-kritische uitgave met commentaar door Ton van Strien. Met een studie over de literair- en ideeënhistorische context van het gedicht door Willemien B. de Vries is verschenen als deel XV, 1-2 in de reeks Monumenta Literaria Neerlandica van het Huygens Instituut en is te bestellen door contact op te nemen met Anne Jet Landman. Zie ook de website van het Huygens Instituut.

De twee kloeke delen zijn het resultaat van jarenlange arbeid, waarvoor de aanzet al in 1974 gegeven werd - aan de VU, door Leen Strengholt. Het was dan ook een feestelijke gebeurtenis, afegelopen vrijdag in de Doelenzaal in de Universiteitsbibliotheek van de UvA. Ton van Strien overhandigde aan het einde van Huygenscongres Return to sender het eerste exemplaar aan emeritus hoogleraar Marijke Spies, die nauw betrokken was bij het project. Hieronder een impressie in foto's van Nelleke Moser.

Een moderne Gijsbreght

2008-11-06T09:28:00.007+01:00

Dit jaar speelt toneelgroep Nomade een eigenzinnige versie van Vondels klassieker Gijsbreght van Aemstel. De laatste voorstellingen van deze productie vinden plaats eind november in de Boekmanzaal van het Amsterdamse stadhuis. Op de website van Toneelgroep Nomade staat meer informatie over de voorstelling.

Vanuit de major Nederlandse letterkunde is een bezoek aan deze voorstelling georganiseerd op donderdagavond 20 november. Er gaan ruim twintig studenten mee. De kosten bedragen normaal 17,50, maar dankzij financiële ondersteuning van de Afdeling Literatuur en Cultuur betalen VU-studenten een gereduceerde prijs van 10,- betalen.

Studenten die nog mee willen, moeten zo snel mogelijk een mail sturen naar Johan Koppenol om zich aan te melden.

Datum: 20 november 2008

Aanvang: 20.30
Locatie: Stadhuis Amsterdam

Literatuur en Amsterdam in de Gouden Eeuw

2008-11-03T18:04:00.010+01:00

Op 23 november geeft Johan Koppenol in het Amsterdams Historisch Museum een lezing/ college getiteld 'Literatuur in Amsterdam en Amsterdam in de literatuur van de Gouden Eeuw'. Het college is onderdeel van een lezingenreeks over de canon van Amsterdam.

De literaire grachtengordel is geen uitvinding van de vorige eeuw: ook in de zeventiende eeuw was Amsterdam voor de literatuur al dé plaats waar het allemaal gebeurde. De stad was het verzamelpunt voor talloze schrijvers en schrijfsters, uitgevers, drukkers en boekhandelaren. Na een korte verkenning van die zeventiende-eeuwse variant van 'Amsterdam Boekenstad' bekijken we de stad door de ogen van twee met Amsterdam vergroeide dichters: Bredero en Vondel. Dat leidt tot twee zeer uiteenlopende visies, waarbij we stilstaan bij de machtige handel, maar ook bij het openbaar toilet, bij de zelfbewuste stedelijke trots, maar ook de hekelende spotlach van de criticus.

Datum: zondag 23 november 2008

Tijd: 11.15-13.00
Locatie: Amsterdams Historisch Museum, Nieuwezijds Voorburgwal 357

[Illustratie: Jan Christiaensz. Micker, Gezicht op Amsterdam in vogelvlucht, 1652-1660]

Pen, penseel, pers en podium

2008-10-28T10:15:00.004+01:00

Nelleke Moser organiseert namens de Werkgroep Zeventiende Eeuw een congres over de medialiteit van wetenschap en cultuur: Pen, penseel, pers en podium. De medialiteit van cultuur en wetenschap in de zeventiende eeuw

Call for Papers
Op zaterdag 29 augustus 2009 organiseert de Werkgroep Zeventiende Eeuw een congres over de medialiteit van cultuur en wetenschap in de zeventiende eeuw. Met deze ‘Call for Papers’ wil de congrescommissie geïnteresseerden uitnodigen een bijdrage aan dit congres te leveren. De lezingen duren maximaal twintig minuten. De redactie van het tijdschrift De zeventiende eeuw beslist na afloop van het congres over mogelijke opname van de bijdragen in het najaarsnummer van het tijdschrift.

Aandacht voor het medium waarin teksten en beelden worden overgedragen en gerecipieerd is de afgelopen decennia sterk toegenomen, mede onder invloed van het betoog van Don McKenzie over de relatie tussen de materiële verschijningsvorm van een tekst en de aan die tekst toegekende betekenis. Deze invalshoek is niet alleen van toepassing op handgeschreven en gedrukte teksten, maar ook op bronnen uit de beeldende kunst, de podiumkunsten, geschiedschrijving en wetenschap. Het kan gaan om de wisselwerking tussen handschrift en druk, tussen het geschilderde beeld en de grafische reproductie, tussen notenschrift en verklanking, tussen toneeltekst en opvoering en tussen ontdekking en wetenschappelijke verhandeling. Het congres concentreert zich op twee aandachtspunten:

- het spanningsveld tussen de schepping, het idee enerzijds en de uitvoering en verspreiding daarvan als tastbaar artefact anderzijds
- het spanningsveld tussen de handmatige en de mechanische (re-) productie van teksten en/of beelden

Hoe wordt een idee gematerialiseerd en hoe beïnvloedt de materialiteit van het medium het uiteindelijke artefact en de receptie ervan? Wat gebeurt er met een tekst of een afbeelding als hij van een medium in een ander medium wordt overgebracht? Waarom en hoe combineerden zeventiende-eeuwse producenten en consumenten verschillende media in één bron? Is er sprake van een hiërarchie tussen de media? Wat is de reikwijdte van de verschillende media?

Gedacht kan worden aan lezingen over de volgende onderwerpen (deze lijst is niet uitputtend):

- Gedrukte boeken met handgeschreven toevoegingen
- Handgeschreven aanwijzingen voor de vormgeving van kopij
- Gedrukte teksten die handgeschreven ogen, en handschriften die typografie imiteren
- Teksten die van handschrift naar druk en van druk naar handschrift zijn overgeleverd
- De verspreiding van inzichten en ontdekkingen via geleerdencorrespondenties
- Egodocumenten in manuscript en druk
- De omgang met en weergave van bronnen en artefacten in antiquarische geschiedschrijving
- De verslaglegging van contemporaine en historische gebeurtenissen in verschillende media
- Schetsen die dienen als ontwerp voor een prentreeks
- Prenten die gemaakt zijn naar aanleiding van schilderijen
- Prenten en gravures die met de hand zijn ingekleurd
- Nagetekende illustraties of emblemen
- Muzieknotatie in handschrift en druk
- Handgeschreven regieaanwijzingen of aantekeningen voor de uitvoering van muziek
- Contemporaine uitspraken over het gebruik, de status en de functie van bepaalde media, zowel in metatekst en paratekst (poetica’s, voorwoorden) als in (fictionele) teksten zelf

De congrescommissie roept iedereen die aan dit congres een bijdrage wil leveren op een kort voorstel voor een lezing (max. 500 woorden) per e-mail op te sturen aan Nelleke Moser. Sessievoorstellen waarin drie lezingen tegelijkertijd worden aangeboden zijn ook van harte welkom. Wij ontvangen alle voorstellen graag voor 1 maart.

De congrescommissie: Nelleke Moser (Vrije Universiteit Amsterdam) & Jeroen Salman (Universiteit Utrecht)

[Illustratie: Het vouwen van katernen in D. de Bray, "Onderwijs van 't Boek-Binden", 1658]

Editie van Huygens' Hofwijck door Ton van Strien

2008-10-21T08:36:00.005+02:00

Op 28 november zal in Amsterdam een internationaal congres plaatsvinden over Constantijn Huygens: 'Return to Sender: Constantijn Huygens as a man of letters'. Op dit congres zal Huygenskenner Ton van Strien een lezing geven getiteld 'An honest man with a harmless hobby. The poet of Hofwijck'. Tevens zal aan het eind van de dag zijn editie van Huygens' hofdicht gepresenteerd worden. De editie verschijnt onder auspiciën van het Huygens Instituut (KNAW) als deel XV, 1-2 van de reeks Monumenta Literaria Neerlandica: Constantijn Huygens, Hofwijck. Historisch-kritische uitgave met commentaar door Ton van Strien. Met een studie over de literair- en ideeënhistorische context van het gedicht door Willemien B. de Vries.

Het congres vindt plaats aan de UvA, in de Doelenzaal bij de UB. Deelname kost € 10,- en registreren is mogelijk tot 15 november bij Frans Blom.

Het volledige programma van het congres op 28 november:
9.30 Registration
10.00 Welcome by Lia van Gemert

Morning
Chair: Lia van Gemert
10.05 Theo Verbeek, Patron and Client. The Friendship between Descartes and Huygens
10.45 Inge Broekman, Self-fashioning in Constantijn Huygens’ art collection
11.15 Coffee/Tea
11.45 Ton van Strien, An honest man with a harmless hobby. The poet of Hofwijck
12.15 Discussion

12.45 Lunch

Afternoon
Chair: Ad Leerintveld
14.00 Jürgen Pieters, Consolation Row: Huygens’ Ooghentroost and the Comfort of Satire
14.30 Frans Blom, Lectori. Addressing readers in Huygens’ literary publications
15.00 Coffee/Tea

15.20 Lisa Jardine, 'Dear Song': scholarly whitewashing of the correspondence between Constantijn Huygens and Dorothea van Dorp
16.00 Discussion

16.30 Presentatie van Constantijn Huygens, Hofwijck. Historisch-kritische uitgave met commentaar door Ton van Strien. Met een studie over de literair- en ideeënhistorische context van het gedicht door Willemien B. de Vries. Het eerste exemplaar zal worden aangeboden aan Marijke Spies.

17.00 Reception

Seminar Culture & Values

2008-09-24T17:33:00.004+02:00

Binnenkort vindt het eerste seminar van het onderzoeksinstituut Culture and Values in oprichting plaats. De aftrap van het onderzoeksseminar, dat opgetuigd wordt met een borrel tijdens de bijeenkomst, zal plaatsvinden op 20 oktober 2008 van 14:00-17:00. Deze aftrap is mede georganiseerd door Matthijs Wieldraaijer (promovendus geschiedenis); Diederik Oostdijk (docent-onderzoeker moderne Engelse letterkunde) zal optreden als dagvoorzitter en leiding geven aan de discussie. De sprekers zijn Nina Geerdink, Ronald Kroeze (promovendus geschiedenis), Matthias van Rossum (promovendus geschiedenis) en Matthijs Wieldraaijer. Zij zullen reflecteren op het verband tussen hun onderzoek en de grondtekst van Culture & Values, om zo een brug te bouwen naar het nieuwe onderzoeksinstituut. De lezing van Nina Geerdink zal gaan over de huwelijkspoëzie van Katharina Lescailje (1649-1711).

I.v.m. zaalreservering graag uiterlijk 6 oktober aanmelden bij Esther van der Pol. Het programma wordt te zijner tijd toegestuurd aan alle deelnemers.
[Illustratie: gravure op de titelpagina van Lescailjes verzameld werk uit 1731]

Nina Geerdink over de nieuwe literatuurgeschiedenis

2008-09-24T17:21:00.004+02:00

Enige maanden geleden verscheen een lijvig deel van de nieuwe Nederlandse literatuurgeschiedenis. In Een nieuw vaderland voor de muzen, het vierde deel uit de reeks, staat de literatuur van de lange zeventiende eeuw (1560-1700) centraal. In het laatste nummer van Nederlandse letterkunde (13-2) geven vijf jonge onderzoekers, waaronder Nina Geerdink, hun visie op het boek vanuit het perspectief van hun eigen onderzoek. De artikelen zijn gebaseerd op de laudatio's die tijdens de boekpresentatie werden uitgesproken.

In de laatste Nieuwsbrief voor afgestudeerden van de opleiding Nederlands van de Vrije Universiteit Amsterdam schreef Nina Geerdink ook nog een bespreking van het boek.

Scriptie: de 'bede' in de Roman van Walewein

2008-09-03T08:08:00.006+02:00

Een bekend motief in de Arturliteratuur wordt in de letterkunde ‘don contraignant’ genoemd. Het Oudfranse ‘don’, wat in het Middelnederlands vertaald wordt met ‘bede’, houdt in dat iemand zichzelf verplicht zijn jawoord te geven op de ‘bede’ van een ander, zonder van de inhoud van het verzoek op de hoogte te zijn. Een bekend voorbeeld van een ‘don contraignant’ is te vinden in Matth. 14:1-12. Het is opmerkelijk dat dit motief juist in de Arturliteratuur regelmatig voorkomt, omdat de toepassing ervan in wezen strijdig is met de hoofse ideologie: de ‘don’ kan worden gebruikt als valstrik.

In de masterscriptie van Lianne van Loghem volgt na een onderzoek naar de herkomst van het motief een analyse van de toepassing ervan bij Ovidius, in de werken van Chrétien de Troyes en in twee Middelnederlandse Arturromans. In de tweede helft van de scriptie staat de toepassing van het motief van de ‘bede’ in de Roman van Walewein centraal. Uit de analyse zal blijken dat de schrijver van de Walewein het motief op creatieve wijze heeft toegepast.

Twee keer heeft hij het gebruikt om een sprookje om te werken tot ridderroman. De laatste toepassing is te beschouwen als apotheose. De ‘bede’ is zo duidelijk in strijd met de hoofse ethiek dat er sprake lijkt van literaire kritiek op de toepassing van het motief in de hoofse roman. De vrouwelijke hoofdpersoon, Ysabele, bedriegt met een ‘bede’ haar vader en verraadt zijn land, vanwege een plotseling opbloeiende liefde voor Walewein.

Lianne van Loghem, 'Ghi sijd mi sculdich ene bede.' Het motief van de 'bede' in de Roman van Walewein. Masterscriptie VU: Amsterdam 2008.
(Begeleider: Roel Zemel)

Scriptie: Walewein en de liefde

2008-08-03T13:27:00.005+02:00

In haar masterscriptie doet Annelies Kas onderzoek naar de rol van de liefdeshandeling in de Middelnederlandse Roman van Walewein. Deze Arturroman verhaalt over Walewein, de neef van koning Artur, en is vermoedelijk rond 1250 geschreven door de auteurs Penninc en Vostaert. Anders dan wordt beweerd in het eerste deel van de nieuwe Nederlandse literatuurgeschiedenis, Stemmen op Schrift, laat Kas zien dat er in de Roman van Walewein sprake is van een zeer geprononceerde liefdeshandeling. Het doel van haar scriptie is vast te stellen hoe het liefdesthema in de Roman van Walewein geïnterpreteerd dient te worden.

Het onderzoek van Kas bestaat uit een gedetailleerde analyse van verschillende aspecten van de liefdeshandeling. Zij onderzoekt onder andere of de Roman van Walewein reeds bij aanvang als liefdesqueeste opgevat dient te worden en hoe de aspecten ‘amour’ en ‘chevalerie’, liefde en ridderschap, zich in de Roman van Walewein tot elkaar verhouden. Bovendien geeft zij een uitgebreide analyse van Waleweins rol als minnaar. In het laatste deel van haar scriptie vergelijkt Kas de rol van Walewein als minnaar in de Roman van Walewein met de rol van de Oudfranse Walewein, Gauvain, in enkele Oudfranse teksten.

Kas concludeert dat Penninc en Vostaert in de Roman van Walewein van Arturs neef een zeer uitzonderlijk beeld hebben gegeven op het gebied van de liefde, dat geheel afwijkt van de Oudfranse traditie. Kas toont aan dat het liefdesthema in de Roman van Walewein op een zeer creatieve wijze is uitgewerkt. Hiermee heeft Kas in haar scriptie laten zien dat de Roman van Walewein een volkomen unieke plaats inneemt binnen het genre van de Arturliteratuur.

Annelies Kas, “Nu hort vort vander joncfrouwe Ende van Waleweine”. De liefdeshandeling in de Roman van Walewein. Masterscriptie VU: Amsterdam 2008.
(Begeleider: Roel Zemel)

Johan Koppenol over Coornherts verdraagzaamheid

2008-05-07T09:34:00.008+02:00

Op vrijdag 30 mei 2008 houdt Johan Koppenol een lezing aan de UvA, getiteld 'Coornherts verdraagzaamheid: persoonlijke overwegingen en openbaar debat in de brieven.'

Coornhert is een van de eerste Nederlandstalige auteurs van wie een verzameling brieven werd uitgegeven, namelijk in het Brieven-boeck van 1626. Dat boek is een intrigerende, maar ook buitengewoon complexe bron. Coornherts brieven werden duidelijk belangrijk genoeg geacht om te verzamelen (er bestaat ook een handschriftelijke verzameling) en zelfs lang na zijn dood nog een publiek te vinden en een bijdrage te leveren aan het maatschappelijk debat. Maar dat roept wel vragen op over de oorspronkelijke status van deze brieven. Werden die geschreven met het oog een bijdrage te leveren aan het publieke debat, of waren het in eerste instantie persoonlijke geschriften, slechts bedoeld voor de ogen van de geadresseerde(n)? In mijn lezing zal ik eerst ingaan op de brieven als bron, en aan de hand van de tolerantieproblematiek zoals die uit de brieven spreekt, stilstaan bij het dubbele, zowel persoonlijke als openbare karakter ervan.

Locatie: Universiteitsbibliotheek UvA, Afdeling Bijzondere Collecties, Oude Turfmarkt 129, Amsterdam

Tijd: 15.30-16.10

Johan Koppenol spreekt op studentencongres in Berlijn

2008-05-06T19:05:00.006+02:00

Op het tweede internationale Studentencongres Werk in Uitvoering dat 22 en 23 mei 2008 aan de Freie Universität te Berlijn georganiseerd wordt, zal Johan Koppenol optreden als keynotespeaker. Johan Koppenol opent het congres op 22 mei met de lezing 'Cats als corebusiness. Overwegingen bij de oudere letterkunde in nieuwe tijden'.
Het volledige programma van het congres staat op de website van de Freie Universität.

Nelleke Moser over verzamelhandschrift Margareta Mels

2008-05-06T18:57:00.003+02:00

Van 18 tot 20 juli 2008 vindt in Buckfast Abbey (Devon) een congres plaats over de Engelse dichter Robert Herrick (1591-1674) en zijn tijdgenoten, georganiseerd door de bezorgers van een nieuwe uitgave van het werk van Herrick (Newcastle University). Onder de titel 'Lords of Wine and Oil: Community and Conviviality in the work of Robert Herrick and his contemporaries' concentreert het congres zich op dichterschap en sociabiliteit, waarbij de wisselwerking tussen individu en gemeenschap en tussen handschrift en druk nadrukkelijk aan de orde komt. Een van de sprekers is Nelleke Moser. Zij zal op 19 juli spreken over een verzamelhandschrift dat rond 1660 werd aangelegd door Margareta Mels ('Reading as Trespassing. Private Manuscripts and Social Readership').
Het volledige programma van het congres en meer informatie over het thema is te vinden op de website. [Afbeelding: Robert Herrick]

Londens congres over lezen

2008-05-06T18:48:00.005+02:00

Van 21 tot 23 juli wordt in Londen een conferentie gehouden ter gelegenheid van de voltooiing van de 'Reading Experience Database'. De titel van het congres luidt 'Evidence of reading, reading the evidence'. Hier spreekt Nelleke Moser op 21 juli over lezen in de open lucht ('Reading al fresco: Pastoral imagery and social readership in early modern fiction').

Meer informatie over de database en het congres is te vinden op de website van de Open University in Londen.
[Afbeelding: Fasciculus temporum, Werner Rolevinck, [Rougemont]: Heinrich Wirtzburg, 1481, Senate House Library, Incunabula 76]

Achteraf: Nelleke Moser in Newcastle

2008-05-06T18:33:00.010+02:00

Van 10 tot 12 april vond aan Newcastle University een congres plaats over Early Modern Reading: Books, Communities, Conversations. Hier sprak Nelleke Moser over de verzamelhandschriften van Jacob en David de Moor, die de literaire smaak en de leesgewoonten van vader en zoon weerspiegelen.

Zie voor meer informatie over dit congres de website.
[Afbeelding: titelpagina handschrift Jacob de Moor]

Johan Koppenol over Jacob Cats in Maassluis

2008-05-06T18:09:00.011+02:00

Op 27 maart 2008 hield Johan Koppenol in het Witte Kerkje te Maassluis een lezing over Jacob Cats. Jacob Cats (Brouwershaven 1577-Den Haag 1660) lijkt het zwarte schaap van de Nederlandse letterkunde. Het grote publiek kent hem – voor zover het hem nog kent – als een moralistische praatvaat (`Vadertje Cats’); de enige van zijn vele duizenden dichtregels die in het collectieve geheugen van de Nederlanders is opgenomen, is de wijsheid dat `kinderen hinderen’. Zijn negatieve imago liep hij op in de negentiende eeuw, toen criticus Busken Huet hem uitmaakte voor een `godvreezende moneymaker', met `zijne door en door laaghartige moraal, zijne leuterlievende vroomheid en keutelachtige poëzie'. Busken Huet heeft grondig werk verricht: latere pogingen om belangstelling te wekken voor Cats' werk haalden weinig uit en de roep om eerherstel of zelfs maar aandacht vond nauwelijks gehoor.
Natuurlijk maakte Huet een karikatuur van Cats. In zijn lezing probeerde Johan Koppenol iets dichter bij de ware Cats te komen, door in te gaan op zijn leven en werk. Cats blijkt een alles behalve saaie zeurkous te zijn. In werkelijkheid was hij, als hoogste ambtenaar in het land, een man met een machtige positie, en daarbij verreweg de meest gelezen dichter van zijn tijd. Aan de hand van tekstfragmenten werd nagegaan wat zijn tijdgenoten zagen in zijn werk, waarbij zijn grote retorische talenten, dichterlijke inventiviteit en maatschappelijke invloed naar boven kwamen.
[Afbeelding: het standbeeld van Cats in Brouwershaven]

Boekpresentatie en symposium over literaire imitatie

2008-03-10T16:40:00.008+01:00

Nelleke Moser zal op vrijdag 14 maart 2008 een lezing houden op een symposium over de mogelijkheden en perspectieven van literaire imitatie in de renaissance. Dit symposium gaat vooraf aan de presentatie van de nieuwe studie van Jeroen Jansen: Imitatio. Literaire navolging (imitatio auctorum) in de Europese letterkunde van de renaissance (1500-1700).

Plaats: Doelenzaal, Singel 425, Amsterdam,
Datum: vrijdag 14 maart 2008, vanaf 13.30 uur; borrel na afloop.
Er is geen verplichting tot aanmelding. Iedereen is van harte welkom!
Exemplaren van Imitatio kunnen ter plekke, bij uitgeverij Verloren, worden aangeschaft (zie ook http://www.verloren.nl/).
Inlichtingen over het symposium: j.jansen@uva.nl

Programma

14.00 Prof. dr Lia van Gemert (UvA), Inleiding over het NWO Vidi-project Imitation: between Plagiarism and Originality. The Scope and Boundaries of Textual Imitation (imitatio auctorum) in European Literature from c. 1500 to c. 1700: Italy , France , Netherlands.
14.05 Dr. Jeroen Jansen (UvA), Over het algemene en het bijzondere
14.30 Drs. Carolien Steenbergen (UvA), Het imitatio-concept in handen van Anton Francesco Doni (1513-1574)
14.45 Dr. Nelleke Moser (VU Amsterdam), Lezen als stropen, schrijven als koken. Over imitatio en dissimulatio
15.15 Dr. Sven Birkemeier (UvA), Het perspectief van de kijker: Jean Rotrou's adaptaties van het Spaanse toneel

** 15.30-16.00 Pauze met koffie en thee **
16.00 Drs. Tanja Holzhey (FU Berlijn), Nil Volentibus Arduum - Van rationalisme naar classicisme
16.15 Prof. dr. Marc van Vaeck (Universiteit Leuven), 'Bloemen op den Nederlantschen Helikon': perspectieven van onderzoek
16.45 Overhandiging van het eerste exemplaar van Imitatio. Literaire navolging (imitatio auctorum) in de Europese letterkunde van de renaissance (1500-1700) aan prof. dr E.K. Grootes
Prof. dr E.K. Grootes (emeritus UvA), Iets over de imitatiopraktijk van Nederlandse renaissancedichters zonder klassieke vorming

** 17.15 borrel **

Een boek van Roel Zemel over Fergus en Galiene

2008-03-04T14:12:00.009+01:00

VERSCHENEN:
Roel Zemel: The Quest for Galiene. A Study of Guillaume le Clerc’s Arthurian Romance ‘Fergus’

Omstreeks 1185 schreef Chrétien de Troyes zijn laatste roman, Le Conte du Graal. Hij introduceert daarin een in het genre van de Arturroman nieuwe thematiek, die te maken heeft met een prachtige schotel, ‘un graal’. De eerste held van deze roman, Perceval, is op zoek naar het antwoord op een vraag over dit mysterieuze voorwerp en aan het einde van zijn tocht geeft een heremiet daarvan een christelijk-religieuze uitleg.

Een reactie op deze nieuwe richting verscheen rond 1200 in Fergus van Guillaume le Clerc. Zoals Roy Owen schreef, de eerste geleerde die oog had voor de bijzondere kwaliteiten van dit werk: ‘Fergus is a masterpiece of its kind’. Het verhaal over Fergus, de held van de roman, is een variatie op dat van Perceval, met een veelbetekenende verandering. Het doel van de grote queeste van Fergus is geen religieus geduid symbool maar de mooie Galiene, het meisje op wie hij verliefd geworden is. Wat Guillaume bepleit, is de terugkeer naar een profane thematiek over de relatie tussen ‘chevalerie’ en ‘amour’. Uit een nadere analyse blijkt, dat Guillaume zijn roman heeft bedoeld als een ludieke literaire kritiek op Chrétiens gedicht over Perceval en de graal.
In het genre valt Fergus ook op door de lokalisering van de handeling. Die lijkt een realistische achtergrond te hebben, omdat het verhaal zich voor een groot deel afspeelt op plaatsen in Schotland. Een uitvoerige bestudering leidt evenwel tot de hypothese, dat het hier gaat om een literaire geografie die Guillaume heeft ingevoerd om aan zijn verhaal de status van een heldensage te verlenen.

Een ander aspect van de roman dat de aandacht verdient, is de rol van de vrouwelijke hoofdpersoon. Zij is weer degene om wie het de held te doen is. Tegen het einde van de roman treedt Galiene op als een ‘master of rhetoric’. Zij handelt ermee als een ‘female clerk’, die in opdracht van Guillaume, ‘li clers’, zijn werk mag voltooien.

Deze studie over de Oudfranse Fergus werd dankzij een subsidie van NWO vertaald in het Engels.

Inhoud:
Introduction
Chapter I: Fergus as an Arthurian Romance
Chapter II: Guillaume and Chrétien
Chapter III: Fergus and Le Conte du Graal
Chapter IV: Fergus and Scotland
Chapter V: Galiene
Epilogue: Fergus, Galiene, Gauvain and Guillaume
Bibliography

Het boek, een gezamenlijke uitgave van de Stichting Neerlandistiek VU Amsterdam en Nodus Publikationen Münster, telt 256 pagina’s; de prijs is € 27,50.

The Quest for Galiene is te bestellen bij Stichting Neerlandistiek VU (Jan Noordegraaf), De Boelelaan 1105, 1081 HV Amsterdam (ISBN/EAN 978 90 8880 004 7), of bij Nodus Publikationen, Postfach 5725, D-48031 Münster (ISBN/EAN 978 3 89323 756 2).

Lezing Ton van Strien over twee oude dichters in de zeventiende eeuw

2008-02-21T14:35:00.013+01:00

Op donderdagmiddag 13 maart organiseert het VU-podium, in samenwerking met de Faculteit der Letteren, de VU-boekhandel en nog een paar instanties, in het kader van de boekenweek een themamiddag over ouderdom in de literatuur. Bij die gelegenheid wordt ook de nieuwe schrijver- op locatie, Marcel Möring, aan u voorgesteld. Een van de sprekers is Ton van Strien, docent Oudere Nederlandse letterkunde. Plaats: de VU-boekhandel. Tijd: 15-16.30 uur.

Programma:
- Marjolein van Tooren (Frans): Ouderdom bij Eric Emanuel Schmitt
- gedachten over het thema uitgesproken door Pieter Drenth, oud-rector
- muziek door Theo van den Oever
- Ton van Strien (Nederlands): Ideaal en werkelijkheid. Twee oude dichters in de zeventiende eeuw (Jacob Cats en Constantijn Huygens)
-Arko Oderwald (docent metamedica VUMC) over het thema
De lezingen duren elk ongeveer een kwartier.
Iedereen is welkom!

Een nieuw vaderland voor de muzen

2008-02-20T22:44:00.016+01:00

Op 6 maart aanstaande verschijnt er weer een deel van de nieuwe literatuurgeschiedenis. Een nieuw vaderland voor de muzen beschrijft literatuur en maatschappij in de lange zeventiende eeuw (ca. 1560-1700) en is geschreven door Karel Porteman en Mieke B. Smits-Veldt. Op de feestelijke presentatie zullen een aantal jonge onderzoekers spreken over hun onderzoek en de nieuwe literatuurgeschiedenis, waaronder ook Nina Geerdink.

Graduate conference Nederlandse letterkunde

2008-02-20T22:36:00.010+01:00

Nina Geerdink organiseert met een aantal studenten van de Universiteit van Amsterdam en de Universiteit Utrecht een graduate conference voor de letterkundige neerlandistiek, waarin nationale en disciplinaire grenzen doorbroken mogen worden: Grenzeloos! Het congres zal van 18-20 september 2008 plaatsvinden in Utrecht. Alle masterstudenten en promovendi Nederlandse letterkunde worden uitgenodigd deel te nemen. De volledige tekst van de call for papers vind je op de website.

Wisseling van de wacht redactie TNTL

2008-02-20T21:58:00.008+01:00

Jarenlang zat Ton van Strien in de redactie van het prestigieuze Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde (TNTL), uitgegeven door de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde. Binnenkort geeft hij het stokje door aan VU-collega Nelleke Moser. Net als Ton van Strien zal Nelleke Moser binnen de redactie verantwoordelijk zijn voor de letterkunde van de zestiende en zeventiende eeuw.

Excursie naar de bibliotheek van Artis

2008-02-19T15:10:00.022+01:00

Prof. dr. Johan Koppenol - hoogleraar Oudere Neder-landse Letterkunde aan de VU - heeft dr. Piet Verkruijsse, interim-conservator van de Artis-bibliotheek, bereid gevonden om op vrijdag 7 maart a.s. een groep belangstellenden van de VU te ontvangen en rond te leiden. De bibliotheek van Artis herbergt een unieke en vaak spectaculair geïllustreerde collectie boeken, handschriften over dieren en de natuur die ook voor modernisten fascinderend zijn; ook is er een fraaie collectie prenten. De bibliotheek is bovendien bevestigd in een al even momumentaal 19de-eeuws onderkomen.Wie kennis wil maken met deze bibliotheek, kan zich bij Koppenol opgeven (per mail: jm.koppenol@let.vu.nl). De ontvangst en rondleiding begint om 13.30 en zal ruim anderhalf uur duren. Na afloop borrel of apen kijken. Wie op de opgegeven tijd niet kan, maar wel geïnteresseerd is, kan dat ook aan Koppenol laten weten: bij voldoende belangstelling zal de mogelijkheid van een latere, tweede excursie worden onderzocht.